خشونت علیه بانوان؛ تبیینی نو از آیه ۳۴ و ۳۵ سوره نساء (1)

بحث جواز یا عدم جواز إعمال خشونت علیه بانوان از دیدگاه های گوناگون مورد بررسی قرار گرفته است ، یکی از بخش های مهم این بحث تفسیر دو آیه ۳۴ و ۳۵ سوره مبارکه نساء است.

در آیه ۳۴ در موضوع خوف از نشوز زنان ، جواز زدن آن ها توسط مردان مطرح شده است که باعث پرسش هایی در این زمینه شده است.

➖ برخی در این باره سخن از تعبد به دستور خدا دارند و هرگونه چون و چرایی را لغو و بیهوده می شمرند.

➖گروهی این فرمان را منسوخ و غیر قابل اجرا می دانند.

➖عده ای اساسا در تمام احکام اجتماعی دین قائل به ثبات نیستند و اصل تغییر را به حسب زمان و مکان مطرح کرده اند.

➖بعضی واژه« ضرب» را به معنایی غیر از زدن تفسیر کرده اند.

 نقد و بررسی هر یک از این دیدگاه ها مجال مستقل و مفصلی می طلبد که فعلا مورد نظر بنده نیست، من در این سلسله یادداشت ها بیشتر به دنبال تبیین نظر خودم از این دو آیه هستم اگر چه گاهی اشاراتی به بعضی از دیدگاه های مطرح شده خواهم داشت .

لازم به ذکر است نخست این نظر در یکی از گروه ها که متشکل از فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی است مطرح گردیده، و اکنون با حک و اصلاح تقدیم می گردد. باشد که صاحب نظران و اندیشمندان با نقد و بررسی خود این طلبه ناچیز را یاری دهند.

« الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا
 وإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا »


 ترسیم حقیقت ازدواج و نقش زن و مرد 


1. آیه 35 دستوری را مربوط به داوری بیان می کند که بعدا به آن اشاره می کنیم، ولی مهم این است که می فرماید در صورتی که از شقاق بین زن و مرد ترسیدید به حکمیت روی بیاورید ، شقاق در جایی گفته می شود که یک چیز بخواهد به دو شی جداگانه تبدیل شود، و این یعنی یگانگی معنوی و اتحاد متعالی روحانی و عقد و گره ای محکم بین زن و مرد که نباید گذاشت به سادگی به #شقاق و جدایی بینجامد. این یگانگی زیباترین ترسیم از حقیقت ازدواج است ، از آنجا که هرگز کسی نسبت به عضوی از اعضای بدنش بدی نمی کند و مراقب سلامتی آن است ، زن و شوهر هم باید اینگونه باشند.

2 .مرد با توجه به توانایی های طبیعی و جسمی باید با دقت تمام ، همه توان خود را به کار ببندد تا این وحدت زیبا صدمه ای نبیند، حمایت کامل و همه جانبه روحی و مالی مرد از همسرش وظیفه قطعی و حتمی اوست، پایداری این یگانگی بر عهده مرد خانواده است، و شرط اساسی یگانگی پایدار ابراز عشق و محبت صادقانه در گفتار و رفتار است.و این است حقیقت واژه قوام به صیغه مبالغه در « الرجال قوامون علی النساء.»

3 .هر مردی ممکن است از وظائف اصلی و مهم خود سرباز زند ، این مطلب در آیه 128 همین سوره نساء آمده است و ما در آینده به آن اشارتی خواهیم داشت، ولی در این بین وظیفه زن چیست⁉️ خداوند خصوصیاتی به مرد داده و در برابر وظائفی برای او مقرر داشته ، و امتیازات و خصوصیاتی به زن داده که او هم باید به سهم خود نگذارد این بنای محکم و این یگانگی زیبا از بین برود.
رعایت آن حقوق و احکام و نیز پاسداری از اسرار و رازهای خانوادگی راه بقای آن وحدت است، و کوتاهی کردن در این زمینه خطر ویران شدن بنای ازدواج را در پی دارد.

4 . خداوند به بانوانی که پاسدار و نگاهبان حقوق همسران خویش هستند اطمینان می دهد که خداوند در دستور خود یک طرفه عمل نکرده و بر مردان نیز احکام و وظائفی مقرر داشته و آنان را نیز موظف به پاسداری از اتحاد و یگانگی فرموده است.

 پس زن و مرد هریک با توجه به ویژگی های خویش باید نگاهبان وحدت معنوی بین خود باشند، اگر چه وظیفه مرد سنگین تر است. 

5 .در آیه ۳۴ صحبت از لزوم « اطاعت زن از مرد » به میان آمده و «نشوز» را برای او ممنوع کرده است، ولی باید توجه داشت که:

 اولا؛ 

قرآن کریم دو نوع اطاعت و تبعیت را مطرح کرده که یکی ممدوح است و زیبا و دیگری ممنوع و زشت است.
اطاعت ممنوع اطاعتی است که مورد خواست فرعون است، چه این که او دیگران را پست و حقیر و ضعیف می شمرد و خود را برتر از همه قلمداد می کرد.

دو واژه «استضعاف» ( قصص، ۴) و «استخفاف» (زخرف ۵۴ ) تبیینی رسا از اطاعت فرعونی است، بنابر این هر نوع برتری طلبی مرد بر زن که همراه با ضعیف و حقیر شمردن، پست و فرومایه دانستن و ذلیل کردن زن باشد، اطاعتی فرعونی است.

 قرآن کریم در سوره آل عمران آیه ۱۳۹ نسبت به ویژگی های پیامبر بزرگوار صلی الله علیه و آله می فرماید:

«فبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ» 

پس به [بركت] رحمت الهى با آنان نرمخو [و پرمهر] شدى و اگر تندخو و سخت دل بودى قطعا از پيرامون تو پراكنده مى ‏شدند پس از آنان درگذر و برايشان آمرزش بخواه و در كار[ها] با آنان مشورت كن و چون تصميم گرفتى بر خدا توكل كن زيرا خداوند توكل ‏كنندگان را دوست مى دارد.

این نوع از اطاعت که اطاعتی رحمانی است همراه با محبت طرفینی و رحمت و عفو است، نه درشت خویی و سنگدلی ، در این نوع اطاعت ، مشورت می بینیم و همدلی و همفکری نه استبداد و تفرعن و زورگویی، پس نوع اطاعت مطرح شده در آیه اطاعت رحمانی است که زن در آن عزیز است نه ذلیل، اطاعتی مبتنی بر محبت طرفینی، نه زندگی همراه با استضعاف و استخفاف و استبداد.

ثانیا؛

لزوم اطاعت زن از مرد هرگز مطلق و همه جانبه نیست ، بلکه اطاعت در مسائل جنسی و زمینه های آن است یعنی به گونه ای عمل نکند که به نشوز او بینجامد چنانکه نشوز مرد هم در همین راستا و نیز در عدم پرداخت نفقه است. البته برطرف شدن نیازهای جنسی وقتی مطلوب است که محیط خانواده محیطی سالم و با نشاط باشد و این یعنی :

مرد موظف است متعهدانه، به تکالیف مادی و معنوی خود عمل کند و محیطی پر از مهر و وفا و صفا و همدلی و همفکری و محبت و رحمت ایجاد کند، و زن هم باید مددکار او در انجام این مهم باشد و او هم خانه و خانواده را محیطی پر از آرامش و آسایش قرار دهد و برنامه زندگی خود را به گونه ای تنظیم کند که هر دو بتوانند در این محیط عاشقانه از لذت های جنسی بهره مند باشند، در این خانواده نه مرد و نه زن هیچکدام تکبر و تفرعن و خود برتر بینی ندارند و به پیام آخر آیه ۳۴ توجه دارند که فرمود :

« ان الله کان علیا کبیرا »

6 . در مورد رابطه زوجین در سوره مبارکه روم آیه ۲۱ چنین می خوانیم:

« وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ »

« و از نشانه‏ هاى او اينكه از [نوع] خودتان همسرانى براى شما آفريد تا بدانها آرام گيريد و ميانتان دوستى و رحمت نهاد آرى در اين [نعمت] براى مردمى كه مى‏ انديشند قطعا نشانه‏ هايى است »(و نیز ر. ک: ۱۸۹ اعراف)

* وحدت و ارتباط« زوجین» وحدتی برخواسته از داشتن اصل و ریشه واحد ، وحدت دو انسان که هردو با عقل و درایت و اختیار زندگی مشترکی را بنیان نهاده اند ، وحدتی که مدار و محور آن محبت است و مودت و نیز اتحادی که با هدف واحدی تحقق پیدا کرده و آن هم رسیدن به آرامش و آسایش است.

* وحدت «زوجین» یعنی وحدتی که در عین حال که واحدند، دو نفر هستند با دو نوع فکر و سلیقه و هیچ یک به فکر تحمیل نظر خود و در پی استبداد به رأی نیستند.

* اطاعت و قنوت زن نسبت به شوهر همچون اطاعت عبد زرخرید و مسلوب الارادة از مولایش نیست( ر.ک: ۷۵ نحل)
ونیز وابستگی و در نتیجه تبعیت زن از مرد از نوع وابستگی و تبعیت یک ناتوان گنگ به قدرتمند گویا نیست( همان ۷۶)

* زوجین، آسایش و آرامش خود را مدیون انجام وظیفه سنگین خود دانسته و رشد و تکامل خود را هم نتیجه تعامل و تفاهم منطقی می دانند و تعاند و تقابل را آفت حیات طیبه خود می شمرند.

ادامه دارد ...

مطالب مرتبط...

هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...