فقه و همزیستی

قال الله تبارک و تعالی:

«يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ» حجرات \ ۱۳

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ» بقره \ ۲۰۸

«لایَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ إِنَّمَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ قَاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَأَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِکُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ یَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ» ممتحنه \ آیه ۸ و ۹

«وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً» بقره/ ۸۳

«وَلَقَدْ کَرَّمْنا بَني‏ آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلي‏ کَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلاً» إسرا \ ۷۰

حدیث شریف نبوی :

«رأس العقل بعد الدین ، التودد الی الناس و اصطناع الخیر الیکل أحد بر أو فاجر» بحارالانوار، ج ۷۱, ص ۳۹۲

امام سجاد علیه السلام:

«انما الناس بالناس» تحف العقول ، ص ، ۲۸۵

امام باقر علیه السلام :

«صلاح شأن الناس التعایش و التعاشر» بحار الانوار ، ج ۷۱ ، ص ۱۶۷

با توجه به آیات و روایات فوق و ادله دیگری که خواهد آمد بحث فقه و همزیستی را در شش محور تقدیم می کنم:

⭕️ محور اول

ضرورت همزیستی

لزوم و ضرورت تحقق همزیستی بین انسانها با توجه به دو مقدمه زیر روشن می شود:

الف\ اجتماعی بودن انسان، که از امور آشکار و غیر قابل انکاراست «انما الناس بالناس»

ب \تفاوت ، تعدد و تنوع افکار ، عقاید ، گرایشها ، سلیقه ها ، نژادها ، ملت ها و....«جعلناکم شعوبا و قبائل»

قرآن کریم می فرماید :

«وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً ۖ وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ»

اگر خداوند می خواست همه مردم را تابع یک دین و عقیده قرار می داد؛ ولی حکمت الهی این است که انسانها گرایشهای گوناگونی را با اختیار انتخاب کنند ، چنانکه مطلوب خدا هدایت انسانها با اختیار و آزادی است، حال وظیفه انسانی ما این است که در عین وجود اختلافها ، تعایش و تعامل و همزیستی مسالمت آمیز در خانواده و اجتماع داشته باشیم.

حال که در محور اول اصل لزوم همزیستی محرز شد نوبت به محورهای بعدی بحث می رسد.

⭕️ محور دوم

موانع تحقق همزیستی مسالمت آمیز


الف:تعصب
در روایتی نورانی در کتاب کافی شخصی از امام سجاد علیه السلام در مورد تعصب می پرسد، امام در پاسخ او دو نمونه برای تعصب منفی بیان می فرمایند: یکی آنجا که آدمی از راه تعصب به قوم خودش، انسانهای شرور و بد منسوب به قوم خویش را برتر از خوبان اقوام دیگر بشمرد ، و دیگر آنکه به جای دفاع از مظلوم ، ظالم قوم خود را کمک کند.بله امام تصریح می فرمایند که اصل دوست داشتن خویشان و منسوبان تعصب نیست.

«سئِلَ عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ عَنِ اَلْعَصَبِيَّةِ فَقَالَ اَلْعَصَبِيَّةُ اَلَّتِي يَأْثَمُ عَلَيْهَا صَاحِبُهَا أَنْ يَرَى اَلرَّجُلُ شِرَارَ قَوْمِهِ خَيْراً مِنْ خِيَارِ قَوْمٍ آخَرِينَ وَ لَيْسَ مِنَ اَلْعَصَبِيَّةِ أَنْ يُحِبُّ اَلرَّجُلُ قَوْمَهُ وَ لَكِنْ مِنَ اَلْعَصَبِيَّةِ أَنْ يُعِينَ قَوْمَهُ عَلَى اَلظُّلْمِ»
کافی ، ج ۲ ص ۳۰۸
بنا بر این در همزیستی باید حق محور بود ، و خوبی و زیبایی را از همه زیبا دانست و زشتی و خطا را از همگان نکوهش کرد.

ب: یکسان نگری همه مخالفان 

تمام سوره ممتحنه به ویژه آیه ۷ و ۸ این سوره نشان می دهد که نباید حتی مشرکان بی آزار را با مشرکانی که در پی اذیت و آزار مسلمین هستند، یکسان گرفت و صراحتا می فرماید با مخالفان عقیدتی بی آزار خودتان به نیکویی و زیبایی رفتار کنید.
«عسَى اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَبَیْنَ الَّذِینَ عَادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً وَاللَّهُ قَدِیرٌ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ ﴿٧﴾ لا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ﴿٨﴾ إِنَّمَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ قَاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَأَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِکُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ یَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»

«ومِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ» آل عمران ۷۵

« ليْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ» آل عمران ۱۱۳

تمام آیات و روایات مربوط به لعن و برائت عملی(=عدم همزیستی مسالمت آمیز) با توجه به متن خود آن آیات و روایات و با توجه به آیات فوق مربوط به ظالمین و دشمنانی است که در پی توطئه علیه دین هستند ، نه هر مخالف عقیدتی و لو آزار و اذیتی ندارد.
بله برائت عقیدتی از شرک و کفر بحثی مستقل است و امری قابل قبول است.

ج: به کار گیری ادبیات نامناسب

وقتی در بعضی کتاب های فقهی خودمان با فقهای شیعه دیگر که هم عقیده ما نیستند و اختلاف فقهی داریم ، ادبیات همراه با توهین و تحقیر و تجهیل حتی تفسیق داریم ، وقتی بعضی از فقهای بزرگوار ما بدون توجه به مجموعه روایات، و تنها با دیدن یک روایت قاطبه اهل سنت را ناصبی می شمرند و انجس من الکلب، وقتی بعضی از بزرگان ما همه مسلمین غیر دوازده امامی را تکفیر می کنند و حکم به نجاست می کنند، وقتی کرامت انسانی آدمیان را صراحتا نفی می کنیم، وقتی همه مخالفان عقیدتی خود را در کنار بول و عذره از اعیان نجسه می شمریم،وقتی برخی از اهل سنت با چماق تکفیر ، شیعیان را مورد هجوم قرار می دهند، وقتی برخی از آنان عداوت و کینه سخت با شیعه دارند
وقتی از «قولوا للناس حسنا» خبری نیست ، وقتی عملا معنای "جدال بالتی هی أحسن" را به فراموشی سپرده ایم ، دیگر چه جای بحث از همزیستی مسالمت آمیز⁉️
آیا دعوت زیبا و حسنه و  موعظه حسنه با توهین و تحقیر محقق می شود⁉️
آیا وقتی امام معصوم دستور می دهد که با برخورد زیبا دل های مخالفان عقیدتی خود را جلب کنید ، من می توانم با تحقیر و توهین دلی را به سوی اهل بیت علیهم السلام جلب کنم⁉️

«كونُوا زَيْناً وَ لاَ تَكُونُوا شَيْناً حَبِّبُونَا إِلَى اَلنَّاسِ وَ لاَ تُبَغِّضُونَا جُرُّوا إِلَيْنَا كُلَّ مَوَدَّةٍ وَ اِدْفَعُوا عَنَّا كُلَّ قَبِيحٍ»

در نوبت پیشین سه مانع را جهت همزیستی ذکر کردیم و اینک دو مانع دیگر:

د: بی نیاز دیدن خود
همچنانکه در صحنه اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی همه انسان ها به یکدیگر محتاجند 🌿انما الناس بالناس🌿 ، دانشمندان ،فرهیختگان و هنرمندان که رکن اساسی همزیستی مسالمت آمیز هستند ، به تعامل با یکدیگر نیازمندند،
اگر هر گروه از اینان خود را از دیگری بی نیاز دید، همزیستی محقق نخواهد شد، اگر من طلبه خیال کنم هیچ نیازی به تحقیقات دانشمندان در زمینه های علوم طبیعی و انسانی ندارم و پندار خودکفایی داشته باشم و درپی تعامل نباشم ، اگر دانشمندی خود را از دیگر دانش ها و دانشمندان مستغنی دید و خلاصه اگر همه شعار ( کفانا ما عندنا ) سردادیم ، از رشد و ترقی و نه از همزیستی خبری نیست.
آیا به نظر شما پایبندی محکم فقیهی بزرگ مثل صاحب حدائق // حدائق،ج، ۱۳ ،ص,۲۶۶\\ به عدم کرویت زمین به استناد برداشت هایی که از روایات کرده راهی برای تعامل علوم باقی می گذارد ⁉️ و آیا بدون تعامل سازنده علوم و علما می توان سخن از تعامل افراد جامعه داشت⁉️
آیا یک حوزوی به استناد روایات طبی که به تصریح شیخ صدوق اکثر آن ها سندا و دلالتا مخدوشند می تواند طب جدید را محکوم کند⁉️ و آیا محققان طب جدید می توانند خود را از بررسی طب سنتی محروم کنند ⁉️
شعار خودکفایی در حیطه علم و فرهنگ با همزیستی و تعامل انسانی قابل جمع نیست.

هـ:آمیختن نجات اخروی با همزیستی دنیوی 

ما شیعه نجات اخروی را تابع مولفه هایی می دانیم ، و دیگران هم در این باب سخنانی دارند ، ولی هرگز نباید در آنجا که ظلمی از دیگران ندیدایم، به صرف اینکه من او را در آخرت اهل نجات نمی دانم ، از تعامل با او سرباز زنم.
هرکسی با شاکله ای متفاوت با سجیه ای و طریقه ای به سوی هدفی حرکت می کند ، و خود را هدایت شده و نجات یافته می داند ولی مهم این است با همه این اختلاف ها با همدیگر انسانی زندگی کنیم.

«قلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَىٰ شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَىٰ سَبِيلًا» سوره اسراء آیه ۸۴

⭕️ محور سوم

آفات همزیستی


اگر همزیستی همراه افراط شد و کنترل صحیحی صورت نگرفت ، در مسائل سیاسی و بین المللی منجر به سلطه نظامی ، اقتصادی، امنیتی و فرهنگی ، می شود، اگر تعامل با دیگران منجر به ولایت آنان و اطاعت ما شد، اگر سبیل و سلطه و سیطره ، ثمره تعامل شد ، این آفتی خطرناک است که قرآن کریم صراحتا از آن جلوگیری می کند، به این آیات توجه کنید


«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ کَفَرُوا بِمَا جَاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِیَّاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّکُمْ إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِی سَبِیلِی وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِی تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَیْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِیلِ - إِنْ یَثْقَفُوکُمْ یَکُونُوا لَکُمْ أَعْدَاءً وَیَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَوَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ» سوره ممتحنه آیه ۱ و۲

«ولَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا» نساء ۱۴۱


«ولَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ» هود ۱۱۳

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ»

« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ» آل عمران ۱۴۹

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ الْکُفَّارَ أَوْلِياءَ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنينَ» مائده ۵۷

«و قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا» نساء ۱۴۰

بنابراین همزیستی هرگز به معنای ذوب شدن در عقائد دیگران، یا دست برداشتن از قطعیات مذهب خود ، یا سلطه پذیری از طرف دیگران نیست.

از مطالب گذشته این گونه استفاده می شود که باید با همه آن ها که در پی پیاده کردن زندگی انسانی و تحقق عدالت هستند، همه آن ها که مدارشان اخلاق و ادب است ، تعایش سلمی (=همزیستی مسالمت آمیز )داشت ،ضمن اینکه خواهیم گفت ، با همه حتی دشمنان نیز نباید از عدالت خارج شد.
و نیز گفتیم همزیستی مسالمت آمیز با دیدگاه های گوناگون هرگز به معنای همفکری با مخالفان عقیدتی و جذب و ذوب در آن ها نیست.

⭕️ محور چهارم

🛑زمینه های همزیستی 🛑

اکنون باید دید چه کنیم تا این امر مهم یعنی همزیستی محقق گردد:

الف: یافتن و تاکید بر نقطه های اشتراک 


قرآن مجید در سوره آل عمران آیه ۶۴ می فرماید :

«قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ۚ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ»
بدیهی است وقتی ما با اهل کتاب در پی تعامل هستیم، توحید یک قدر مشترک قوی در بین ماست ، وقتی در پی تعامل با دیگر فرق مسلمین هستیم علاوه بر توحید، ، نبوت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله، قرآن کریم ، محبت به عترت سلام الله علیهم ،قبله واحد مناسک قریب به یکدیگر می تواند ، به عنوان قدر مشترک در تعامل مطرح گردد.

اما اگر ورای مذهب و آیین به دنبال تعامل باشیم ، ارزشمندی و کرامت انسان ، اخلاق و زیباییهای انسانی قدر مشترک همه انسان های دردمندی است که در پی همزیستی هستند.

ب:اولویت بندی اهداف و نیازها

قاعده تزاحم و انتخاب اهم امری عقلایی است که در فقه ما هم زمینه دارد، و الان هم همه کشورها برای ارتباطات بین المللی اولویت هایی در رأس همه منافع ملی خود را در نظر می گیرند،

صحیح ترین روش در اینجا رجوع به متخصصین و کارشناسان و سنجش مصالح ، ضرورت ها و نیازها و دوری از برخورد احساسی ، لجاجت و کینه ورزی است.

و اما مورد سوم و چهارم از اموری که زمینه ساز تعامل و تعایش عقلایی است:

ج: عدالت محوری


آموزه ماندگار قران کریم این است که عدالت حتی با دشمنان تاچه رسد به دوستان

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ» مائده ۸
دشمنان ما نباید از حقوق انسانی محروم بمانند، در اجرای مجازات ها نباید از قانون پا را فراتر گذاشت، در داد و ستدها نباید در پی فریب بود ، تقوی به این است که نه تنها با دوستانت بلکه با دشمتانت هم قسط و عدل بورزی

د: پایبندی به عهد و عقد و پیمان

فکر نمی کنم کسی در این مطلب مهم تردید داشته باشد که پیمان شکنی با همزیستی همخوانی ندارد، آیات و روایات در باره وفای به عهد بسیار است که به جهت اختصار از بیان آنها خودداری می گردد.

هـ: مدارا همراه با زیرکی 

در باره رفق و مدارا حدیث بسیار است من در اینجا از این امر به عنوان پنجمین مطلبی که زمینه ساز همزیستی است نام بردم و ذکر آن احادیث را به فرصتی دیگر موکول می کنم و در اینجا فقط یک حدیث بسار زیبا می آورم ، کافی لست

امام سجاد علیه السلام:

«صلاح شأن الناس التعایش و التعاشر ملء مکیال ثلثاه فطن و ثلث تغافل» بحار الانوار ج ۷۱ ص ۱۶۷

 آنچه زمینه ساز تعامل و تعاشر و تعایش انسانی و سالم است ، نوعی از همزیستی لست که دو سوم پیمانه زندگی را زیرکی و یک سوم آن را نادیده گرفتن و مدارا قرار دهیم.

⭕️محور پنجم

دو راهکار عملی


بعد از همه مباحث پیشین نوبت به بیان راهکارهای عملی جهت تحقق همزیستی می رسد:

الف: گفتگو


همزیستی سالم مردم به این است که دانشمندان و روشنفکران ملل و نحل ، با گفتگوهای زیبا و به دور از خودخواهی و غرور و لجاجت بر پایه مشرکات در زمینه های مورد علاقه و احیانا اختلافی دو طرف گفتگو کنند:

« و لَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ ۖ وَقُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَأُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلَٰهُنَا وَإِلَٰهُكُمْ وَاحِدٌ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ » سوره عنکبوت آیه ۴۶

« ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ» سوره نحل ۱۲۵

پس اگر هدف کشف زیباییها باشد هم گفتگوی زیبا ، هم دعوت زیبا و هم موعظه زیبا معنا خواهد گرفت.


ب: خیرخواهی عملی


اگر خود را در حد گفتگو و بحث خلاصه کنیم ، راه به جایی نمی بریم بلکه باید عملا خیر خواهی خود را به همه انسانها نشان دهیم ، عملا به مردم نشان دهیم پیرو مولایی هستیم که به مالک اشتر فرمود :

«و أَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ، وَ لَا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضَارِياً تَغْتَنِمُ أَكْلَهُمْ، فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ وَ إِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ، يَفْرُطُ مِنْهُمُ الزَّلَلُ وَ تَعْرِضُ لَهُمُ الْعِلَلُ وَ يُؤْتَى عَلَى أَيْدِيهِمْ فِي الْعَمْدِ وَ الْخَطَإِ، فَأَعْطِهِمْ مِنْ عَفْوِكَ وَ صَفْحِكَ مِثْلِ الَّذِي تُحِبُّ وَ تَرْضَى أَنْ يُعْطِيَكَ اللَّهُ مِنْ عَفْوِهِ وَ صَفْحِهِ، فَإِنَّكَ فَوْقَهُمْ وَ وَالِي الْأَمْرِ عَلَيْكَ فَوْقَكَ وَ اللَّهُ فَوْقَ مَنْ وَلَّاكَ وَ قَدِ اسْتَكْفَاكَ أَمْرَهُمْ وَ ابْتَلَاكَ بِهِمْ.»
⭕️ محور ششم

 سه گونه تعامل

الف: تعامل صرفاعدالت و قانون محور


این نوع تعامل ویژه دشمنان توطئه گر است که گفتیم در عین رعایت قانون و اجرای مجازات نباید از عدالت خارج شد.

ب: تعامل نیاز محور


در اینجا علاوه بر رعایت دو عنصر عدالت و قانون ، به نیازها و مصالح و ضرورت های خود نگاه داریم و چه بسا با استفاده از راه حل هایی از جمله تقیه به گسترش تعامل با آن ها بپردلزیم، این نوع تعامل با کسانی است که نه دشمنی آنها احراز شده و نه دوستی آنان.

ج: تعامل محبت محور


این نوع همزیستی با کسانی است که دوستی آنها با ما ثابت شده است و طبیعتا دوستی هم مراتب و درجاتی دارد:

«إنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إيتاءِ ذِي الْقُرْبي‏ وَ يَنْهي‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ» /سوره نحل آیه ۹۰

دریافت فایل صوتی سخنرانی استاد عندلیب همدانی در نشست علمی "فقه و همزیستی"

مطالب مرتبط...

هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...