نگاه همه جانبه، علمی و منصفانه

نگاه همه جانبه

در بحث «انواع نگاه» ضرورت اصلاح نگاه در سه ساحت تبیین شد، اما در اینجا به آفتی در نگاهها اشاره می کنم که به نوعی گروهی مبتلا به آن هستند، به عنوان مثال دو همسر که هریک کمبودهایی دارند و امتیازات و ارزشهایی، حال اگر نگاه این دو فقط به کمبودها و نواقص یکدیگر باشد، و ارزشها را نبینند ، زیبایی های اخلاقی هم را مشاهده نکنند ، زندگی سالمی نخواهند داشت، و ریشه این مشکلات در نگاه یک سویه است. چنانکه اگر فقط زیبایی های انسانی و اخلاقی همدیگر را نگاه کنند چه بسا به جایی برسند که زشتی ها و کژی ها و عیوب رفتاری یکدیگر را زیبا و جالب ببینند. روشن است که این نگاه هم مشکل آفرین است، و نیز مانع رشد و کمال انسانی است. اگر در دستورات دینی به واعظ درونی اشاره شده یعنی با بازبینی گفتار و رفتارت و نقادی آنها خود را رشد و ترقی ده. اگر در قران کریم و روایات آل الله علیهم السلام سخن از نصیحت، موعظه و امر به معروف و نهی از منکر است، برای این است که یک جانبه نگاه نکنیم و در عین تاکید بر زیبایی ها با نقد منصفانه خویش و دیگران وسیله رشد و ترقی فرد، خانواده و اجتماع باشیم.

نگاه علمی
در مباحث علمی نگاه یکسویه رهزن راه محقق است. به عنوان نمونه در فقه قطعا و جزما تعبدیاتی داریم که دستور خدای حکیم است و مسلما مصالحی دارد و لو ما از آن مصالح بی خبر باشیم، اگر کسی بخواهد با عقل خود همه احکام را استنباط کند و اساسا تعبد را نادیده بگیرد، و هر چه به عقلش نرسید منکر شود، این نگاه یکجانبه و همراه تعصب به عنصر تعقل است. و اگر همه فقه را تعبدی دانست و فهم عقل و عقلا را حتی در امضاییات نادیده گرفت این نیز نگاه یکجانبه و همراه با تعصب به عنصر تعبد است. فقیه باید با نگاهی جامع بین تعبدیات تاسیسیه با امضاییات عقلاییه تفکیک کند و به نقش عقل و فهم عقلایی در جای خود اهتمام ورزد و از نگاه عقلانی صرف به تعبدیات بپرهیزد.

نگاه منصفانه

ضابطه تغییر ناپذیر تفسیر صحیح در همه صحنه ها و همه حوادث به ویژه در کنکاش های علمی رعایت انصاف است.
تحقق انصاف علمی به این است که :
اولا / فهم خودم را تنها فهم صحیح نشمرم و همواره احتمال دهم طرف مقابلم به نکته ای رسیده باشد که من نرسیده باشم.
ثانیا / در نقادی لجاجت را کنار بگذارم و اگر به خطای خود پی بردم شجاعانه به صحت سخن طرف و خطای خودم اعتراف کنم.
ثالثا / آنجا که سخنی مربوط به یک شخص و دو شخص نیست بلکه گروه کثیری از عقلا و اندیشمندان به مطلبی رسیده اند ، در عین اینکه احتمال خطای همگان داده می شود اما انصاف در نگاه علمی به این است که دقت بسیار بیشتری داشته باشم . هرگز نقد چنین دیدگاه های وسیع و پذیرفته شده ای با نگاه معمولی میسر نیست، و نباید این امر مهم را با اختلاف بین دو نفر مقایسه کرد.اگرچه گفتیم در همین مباحته های دو یا سه نفره نیز باید دقت و تاملی منصفانه داشت.
رابعا / در عین نگاه منصفانه به پدیده هایی که اکثر عقلا پذیرفته اند ، باید با علم و حقیقت نیز منصف بود ، یعنی نباید محقق آزاده مرعوب اکثریت شود و از بیان حق ابا کند که این شرط انصاف با علم و با حقیقت نیست .
اگر نگاه منصفانه شد، و اگر ادب انسانی در بحث رعایت شد ، این می شود : «جدال بالتی هی احسن».

استاد عندلیب همدانی

مطالب مرتبط...

هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...