تجربه ها و خاطرات(17)؛ مرزبانان دینی

دانشمندانی بزرگ و مجاهد را می شناسیم که در دفاع از قرآن کریم، سنت نورانی نبوی و مکتب متعالی اهل بیت (علیهم السلام) موفق بوده اند، من رمز موفقیت آن بزرگواران را در این نکته ها می یابم:

۱/تشخیص استعداد ها و توانایی های خویش

۲/تشخیص وظیفه با رعایت قاعده ی اهم ومهم

۳/جدیت در تحصیل و خستگی ناپذیری در یادگیری

۴/تحقیق جامع و رعایت دقت و انصاف علمی در فهم سخن دیگران

۵/نقاد بودن

۶/سخن گفتن در حیطه ی تخصصی خود

۷/رعایت ادب با مخالفین خود در بحث و نقد

۸/بازگشت از خطا و عدم پافشاری بیهوده بر اشتباهات

۹/شجاعت و صبر و مقاومت(از جوسازی ها، تهمت ها، تمسخرها و.. نهراسیدن)

۱۰/اخلاص در عمل که روح اصلی در جهاد علمی است.

آسیب شناسی مرزبانان دینی

گویندگان و نویسندگانی را می شناسم که با حسن نیت در مقام پاسخگویی به پرسشهای دینی و دفع شبهات بوده اند، اما نه تنها کوششهای آنها آثار مثبتی نداشته، بلکه در مواردی نتیجۀ منفی هم در پی داشته است. اگر چه مطالبی که در نوبت پیشین آمد تا حدی راز عدم موفقیت این دسته را روشن می سازد، اما باید در این آسیب جدی تأمل بیشتری کرد.
به نظر من ریشه و راز این آسیب را باید در این امور جستجو کرد:
۱/گروهی از اینان صلاحیت علمی و تخصص لازم را ندارند و این یعنی:
اولا\یا اطلاعات دینی آنها بسیار کم است
ثانیا\یا از علوم و فنونی که پرسش ها بر پایه ی آنها استوارند، بی اطلاع و یا کم اطلاعند.
ثالثا\یا از سیری که تا کنون این پرسش و پاسخ داشته است بی اطلاعند، در موارد زیادی مشاهده می شود که پاسخ های پیشین توسط طرف مقابل نقد و بررسی شده و ما از آن بی اطلاعیم و باز همان پاسخها را تکرار می کنیم، پاسخگویی که دانسته هایش به روز نباشد محکوم به شکست در میدان مناظره ی علمی است. این سه کمبود باعث شده است که تعدادی از پاسخ ها و دفاع ها نه مورد پذیرش محققان حوزوی باشد و نه دانشمندان غیر حوزوی.
۲/بدبینی و خودشیفتگی؛ عده ای را می شناسم که با هر حرف نو و سخن تازه ی علمی سرستیز دارند و از ابتدا با عینک تیره به پژوهش های جدید دیگران می نگرند. و لذا پاسخهایی سست و بی پایه می دهند. اینان ردیه نویسان خود شیفته اند. در برابر گروهی خود باخته که بی توجه به تراث و سرمایه گرانقدر خویشند و زشتی ها، کژی ها و پلشتی های دیگران را هم زیبا و صحیح و استوار می بینند.
۳/ادبیات گزنده و تند می تواند سخن حق و برهانی را هم بی تاثیر کند، قرآن کریم «جدال بالتی هی أحسن» می طلبد نه تمسخر و توهین و تفسیق و تکفیر را.
۴/برخی دیگر از آفت ها و آسیب ها در این زمینه عبارتند از: سرعت در پاسخ، بیان مطالبی که اطمینان به صحتش ندارد، به حاشیه رفتن و دور شدن از اصل مطلب، ایجاز مخل، اطناب ممل، قطعی قلمداد کردن مسائل اختلافی و عدم رعایت سن و سطح علمی پرسشگران.

روش های مرزبانان دینی

۱/مرزبانی دینی که بر طبق روایات اصلی ترین وظیفه ی علمای دینی است، به سه طریق تبلیغ، تدریس و تألیف صورت می گیرد که البته هریک از این سه خود شیوه ها و سبک هایی دارد که بیان آن فعلا مورد نظر ما نیست.
۲/مرزبان دینی باید:
اولا\تمام اندیشه ها و رفتارهای وارداتی به حوزه مسلمین را رصد کند، بسنجد و زیبا را از نازیبا جدا کند، و برای مردم تبیین کند.(البته هرکس با توجه به تخصص خود مرز و محدوده ای ویژه دارد)
ثانیا\باید با دعوت زیبا که باحکمت و موعظه حسنه تحقق می یابد انسان هایی را که به هر دلیلی از مرزها پا فراتر گذاشته اند به این سوی مرز هدایت کند.
ثالثا\با همان دعوت زیبا نگذارد انسانی گرفتار ترفندهای ابلیسی شده و به سرزمین شیطان پناهنده شود.
۳/دفاع از مبانی دینی به دو شیوه صورت می گیرد:
الف\مستقیم، یعنی پرسش و یا شبهه طرح گردد و آنگاه پاسخ مناسب داده شود.
ب\غیر مستقیم، یعنی بدون تصریح به سؤال و یا شبهه، مبانی دینی به گونه ای تقریر شود که اگر شخصی آن مطالب را بفهمد، خودبخود بتواند پاسخ اشکالات را بدهد.
تشخیص این که در هر مورد از کدام روش استفاده کند، منوط به مهارت ها و تجربه هاست.

اصول قرآنی در مرزبانی دینی

آنچه تاکنون گفته شد و مبتنی بر تجربه و شناخت بود ریشه در اصولی قرآنی دارد. مرزبانان موفق دینی همواره این اصول قرآنی را چراغ راه خود قرار داده اند.
۱/تفقه در دین:
«وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْلا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَة مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ» آیه ۱۲۲ توبه
۲/با آگاهی سخن گفتن و چیزی را که اطمینان به صحتش ندارد بر زبان جاری نکردن:
«وَلا تَقفُ ما لَيسَ لَكَ بِهِ عِلمٌ ۚ إِنَّ السَّمعَ وَالبَصَرَ وَالفُؤادَ كُلُّ أُولٰئِكَ كانَ عَنهُ مَسئولًا» آیه (۳۶) اسراء
۳/سنجیده، برهانی،حکیمانه وزیبا سخن گفتن با همگان:
«ادعُ إِلىٰ سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةِ ۖ وَجادِلهُم بِالَّتي هِيَ أَحسَنُ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبيلِهِ ۖ وَهُوَ أَعلَمُ بِالمُهتَدينَ» آیه ۱۲۵ نحل
«وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» آیه ۸۳ بقره
«وَقُل لِّعِبَادِی یَقُولُواْ الَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّیْطَانَ یَنزَغُ بَیْنَهُمْ إِنَّ الشَّیْطَانَ کَانَ لِلإِنْسَانِ عَدُوًّا مُّبِینًا» آیه ۵۳ اسراء
«وَلَا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَلَا السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ»آیه ۳۴فصلت
۴/انصاف با همگان حتی با مخالفان:
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا كونوا قَوّامينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالقِسطِ ۖ وَلا يَجرِمَنَّكُم شَنَآنُ قَومٍ عَلىٰ أَلّا تَعدِلُوا ۚ اعدِلوا هُوَ أَقرَبُ لِلتَّقوىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما تَعمَلون» آیه ۸ مائده
۵/عالمان دین نباید در برابر بدعت، سنت شکنی، ظلم و
فساد سکوت کنند و آنان امر به معروف و نهی از منکر
ویژه ای دارند:
«وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» آیه ۱۰۴ أل عمران
«لَوْلَا يَنْهَهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ۚ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ» آیه ۶۳ مائده
۶/صبر، مقاومت و خستگی ناپذیری در مرزبانی:
«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» آیه ۲۰۰ أل عمران
«الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا» آیه ۳۹ أحزاب
۷/مرزبانی را از خود و نزدیکانش شروع کند:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ» آیه ۶ تحریم

مطالب مرتبط...

هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...